De moerbeiboom

Edible landscaping

  • Vergroot lettergrootte
  • Standaard lettergrootte
  • Verklein lettergrootte

Kaki

Afdrukken PDF

De Kaki

De kaki is een besvrucht uit het geslacht Diospyros dat op zijn beurt deel uitmaakt van de familie van de Ebenaceae of Ebbenhoutachtigen. Bijna alle vertegenwoordigers van deze familie zitten in het geslacht Diospyros. Wanneer men het heeft over “kaki” dan heeft men het over Diospyros kaki, de soort met de grootste vruchten.

Er zijn echter nog andere soorten uit dit geslacht die ook lekkere vruchten vormen zoals de Diospyros lotus of lotusboom en de Diospyros virginiana of Amerikaanse persimmon. Deze laatste draagt kleinere maar wel lekkerdere vruchten dan de bekende kaki. Al deze soorten zijn ofwel mannelijk ofwel vrouwelijk maar kunnen vruchten vormen zonder bestuiving (ze zijn parthenocarp) . De Amerikaanse persimmon zet echter wel aanzienlijk meer vrucht met een bestuiver in de buurt.

Het bijzondere aan de kaki is dat deze vrucht in plukrijpe toestand (oranje) zéér veel looizuur (tanine) bevat waardoor ze niet direkt uit de hand te eten is, de vrucht moet narijpen en zacht worden eer ze kan gegeten worden. Hierdoor worden velen afgeschrikt bij hun eerste kennismaking met deze vrucht.

Wat je in de winkel koopt als “sharon” is eigenlijk de variëteit Triumph , een variëteit van Diospyros kaki die door de Israëlische exportcoöperatieve “sharon” op de markt gebracht wordt en chemisch behandeld wordt zodat de vrucht in harde toestand kan gegeten worden en niet moet narijpen.

oude_kakiboom

Diospyros kaki

De kaki (of zoals velen verkeerdelijk zeggen de “sharon”) is de vrucht van de soort Diospyros kaki. De precieze herkomst van deze soort is niet meer te achterhalen omdat de boom reeds duizenden jaren gekweekt wordt en er geen natuurlijke bestanden van deze soort meer te vinden zijn. Het oorspronkelijke groeigebied van deze kleine boom ligt waarschijnlijk in China.

De pomologie van de kaki is erg complex , in de duizenden jaren dat de soort gekweekt wordt zijn er o.a. ook variëteiten ontstaan waarvan de vruchten geen tannine bevatten of enkel niet dan wanneer er (voldoende)zaden in de vrucht zitten.

Grofweg worden kaki’s in 3 klassen ingedeeld naargelang het tanninegehalte van de rijpe vrucht:

  • PCA of “pollination constant astringent” ; deze vorm heeft steeds tannine in de vrucht ongeacht of er zaden in de vrucht zitten of niet. Deze vruchten moeten dus narijpen en zacht worden waardoor de tanines verdwijnen om te kunnen gegeten worden. Deze vorm maakt het overgrote deel uit van alle variëteiten.
  • PCNA of “pollination constant non astringent” ; deze vorm heeft zeer weinig of geen tannine in de vrucht ongeacht of er zaden in zitten of niet. Deze vruchten kan je dus zo hard eten wanneer ze rijp zijn, ze moeten niet narijpen en zacht worden.
  • PVA en PVNA varianten ofwel “pollination variant astringent” en “pollination variant non astringent” . Deze vruchten bevatten enkel tannine als er geen of te weinig zaden in zitten. De zaden produceren namelijk een chemische stof die de tannine verwijdert en de vruchten dus hard eetbaar maakt wanneer ze voldoende rijp zijn. Als er te weinig zaden in de vrucht zitten kan het zijn dat die slechts gedeeltelijk hard te eten is, de rest smaakt dan wrang.

Over het algemeen zijn de PCA vormen zoeter dan de PCNA vormen. In Spanje en Italië worden vooral de PCA variëteiten gekweekt. Deze worden ofwel zo op de markt gebracht en moeten dan zacht worden om te kunnen gegeten worden ofwel worden ze met ethyleen of CO2 gas behandeld om de tannine te verwijderen zodat de vrucht hard kan gegeten worden. Dit gebeurt ook met de zogenaamde “sharon”
In China en Japan worden echter vooral de PCNA variëteiten gekweekt. Deze vruchten kan men dan zo direct eten zonder verdere behandeling.

De “American Persimmon” of Diospyros virginiana.

Deze boom is de Amerikaanse tegenhanger van de Aziatische kaki. De soort komt voor in de oostelijke staten van de VS tot aan de noordelijke staten. De boom groeit zeer traag maar kan flink groot worden in zijn natuurlijke verspreidingsgebied.

yates_1De zuidelijke varianten (Diospyros virginiana “pubescens”) hebben een harige bladonderzijde en harige twijgen terwijl de noordelijke varianten (Diospyros virginiana “platycarpa”) gladde twijgen en volledig onbehaarde bladeren hebben. Deze ondersoorten kruisen onderling niet omdat ze een verschillend aantal chromosomen hebben . De grootte van de vrucht kan variëren van 2 tot 5 cm. De meeste vruchtselecties behoren tot de zuidelijke variant. Ook bij deze soort staan de mannelijke en vrouwelijke bloemen op afzonderlijke bomen . Er kunnen ook in dit geval vruchten gevormd worden zonder bestuiving zij het wel veel minder dan met bestuiving….Deze soort is nooit gecommercialiseerd geworden en hier zijn geen vormen ontwikkeld zonder tannine. In tegendeel….. Wanneer ze nog hard zijn, zijn de vruchten van deze soort zo wrang, dat je mond ervan binnenste buiten draait wanneer je erin bijt. Wanneer de vruchten echter nagerijpt en zacht zijn, zijn ze zo zoet als dadels met een heerlijk chocolade/abrikoos aroma. Ook de vogels zijn uiteraard verzot op deze vruchten die tot tegen de vorst aan de boom kunnen blijven hangen.

In tegenstelling tot wat vaak op het internet en in de literatuur te lezen staat heeft een persimmon vrucht zeker geen vorst nodig om eetbaar te worden! In tegendeel, een onrijpe persimmon die bevroren raakt rijpt niet meer en begint te rotten!!! Een rijpe en zachte persimmon vrucht kan wel wat vorst verdragen maar zal er zeker niet lekkerder door worden.

De lotusboom of Diospyros lotus

Deze soort is afkomstig uit groot Azië (van China tot Afghanistan) en werd daar vroeger ook wel gekweekt voor de vruchten. Ook deze boom is tweehuizig maar vormt net zoveel vruchten met of zonder bestuiving.
De vruchten van de lotusboom zijn veel kleiner (1.5 tot 2.5 cm) en net als de persimmon en kaki ontzettend wrang wanneer ze niet nagerijpt zijn. Ze zijn enkel eetbaar wanneer ze volledig zacht en donkerbruin zijn en smaken dan wat naar dadels. De vruchten kunnen in ons klimaat echter nooit genoeg rijpen om echt heel zoet te worden.

Enkele weetjes

  • Er zijn nog andere soorten die ook in ons klimaat winterhard zijn maar niet voor de vruchten gekweekt worden
  • Er zijn nog tientallen tropische vertegenwoordigers onder het geslacht Diospyros die lekkere vruchten vormen.
  • Recent zijn er in de Oekraïne hybrides ontwikkeld tussen D. kaki en D.virginiana die zeer winterhard zijn en grotere vruchten geven
  • De vruchtvorm van D.kaki kan variëren van rond en afgeplat , tomaatvormig, ajuinvormig,eivormig ,tot zelfs zéér langwerpig.
  • Ook de kleur kan variëren van licht oranje tot donkerrood en zelfs in een enkel geval pikzwart.

Variëteiten

Diospyros kaki

agakaki

Agakaki : laat bloeiend, éénhuizig (mannelijke en vrouwelijke bloemen) en kan dus als bestuiver dienen voor andere soorten. Grote blinkende bladeren,stevig groeiend. Vroegrijpend , rode,ronde afgeplatte donkerrode vrucht die enkel zacht kan gegeten worden. Het vlees van deze variëteit is zeer zoet en heeft een uitgesproken aroma. Zéér mooie rood-paarse herfstverkleuring.

mikatani

Mikatani gosho: laatbloeiende variëteit maar vroegrijpende variëteit.ronde zeer platte bijna schotelvormige vrucht met een typisch kuiltje in het midden. Opvallend opgaande groei (zuilvormig). Groeit stevig. Vrucht moet narijpen.

rojo_brillante

Rojo brillante: Vroegrijpende dikke ronde vrucht . tamelijk trage groeier en kleine boom

none

Tipo: “PCA” variëteit met tomaatvormige vruchten. Grote bladeren.

none

Sharon: Is eigenlijk een merknaam en geen variëteit. Meestal worden een aantal “PCA” variëteiten zoals “Triumph” (pca) gebruikt die nadien met CO2 gas behandeld worden om ze direkt eetbaar te maken. Af en toe ook andere variëteiten zoals deze “sharon” die dan wel direkt hard te eten is en behoort tot de “PCNA” klasse.

none

Farmacista cecilia: Zeer kleine boom met grote bladeren, ronde oranje vruchten die moeten narijpen.

none

Tardive des charentes: “PCA” variëteit met zeer grote bladeren ,laat rijpend.

costata

Costata: Een van de meest gekweekte “PCA” variëteiten uit Italië, tomaatvormige vrucht. Mooie rode herfstverkleuring.

none

Steiermark: Zeer winterharde variëteit met tomaatvormige vruchten.

none

Saijo: redelijk laat rijpend . zéér langwerpige vrucht en grote langwerpige bladeren met prachtige herfstverkleuring.

nishijo

Nishijo: Deze zeer zoete variëteit moet zacht gegeten worden. Redelijk laat rijpend . Zéér langwerpige vrucht en grote langwerpige bladeren met prachtige herfstverkleuring.

hyakami_gosho

Hyakami Gosho: Is éénhuizig en heeft dus mannelijke en vrouwelijke bloemen. Dikke enigszins cylindrische ronde vrucht die hard kan gegeten worden, vroegrijp.

mushiroda

Mushiroda Gosho:Kan hard gegeten worden. Ronde tomaatvormige vrucht.

jiro

Jiro: trage groeier, grote afgeplatte vierkante vrucht die hard kan gegeten worden.

maekawa_jiro

Maekawa Jiro: mutatie van Jiro , vrucht is idem maar rijpt enkele weken vroeger.

fuyu

Fuyu: Redelijk kleine afgeplatte ronde vrucht, vroegrijp. Meest gekweekte variëteit in Azië. Kan hard gegeten worden.

matsumoto_wase_fuyu

Matsumoto Wase Fuyu: is een mutatie van Fuyu . de vruchten zijn idem maar rijpen enkele weken vroeger. Mooie herfstverkleuring.

none

Hana Fuyu: Nog een mutatie van Fuyu maar met veel grotere vruchten.

none

O’Gosho:

izu

Izu: Grote platte ronde vruchten. Zéér vroeg rijpend (de eerste van alle variëteiten). Zeer kleine boom.

none

Hiratanenashi: Zéér winterharde soort

none

Faufau: Een “PCA” variëteit uit Portugal met tomaatvormige vruchten.

kuro_gaki

Kuro Gaki: De enige variëteit met pikzwarte vruchten, (maar oranje vruchtvlees). Ajuinvormige vruchten. Vroegrijpend.

DGDK1

DGDK1: extreem winterharde éénhuizige variëteit (mannelijke, vrouwelijke en hermafrodite bloemen) kleine vruchten maar vroegrijp, sterke opgaande bossige groei. Goede bestuiver.

Diospyros virginiana

yates

Yates: De grootste vruchten onder de persimmons (tot 5 cm). Zet zéér veel vrucht zonder bestuiving maar de vruchten rijpen redelijk laat.

szukiss_1

Szukiss: éénhuizige variëteit. Redelijk kleine vruchtjes maar zoet en vroegrijp. Goede bestuiver voor alle andere variëteiten terwijl de boom zelf toch ook nog vruchten geeft in tegenstelling tot alle andere mannelijke bomen.

supersweet

Supersweet (NC21): Vroegrijpe variëteit die makkelijk en veel vrucht zet zonder bestuiving. De zoete vruchten kunnen reeds gegeten worden als ze nog maar net een beetje zacht zijn onder lichte vingerdruk. De enige variëteit die de hard eetbare kaki’s benadert.

nc10

NC10: Forse groeier met ronde zoete vruchten

pieper_1

Pieper: Middelmatig grote ronde vruchten . De vroegst rijpende variëteit (half sept.). heeft ook geen bestuiving nodig voor goede vruchtzetting.

early_golden_1

Early Golden: Zéér oude variëteit. Dikke ronde vruchten,redelijk laat rijpend. Is de moeder van de meeste andere variëteiten.

meader

Meader: Grote nogal platte zoete vruchten, de laatst rijpende variëteit.

lena

Lena: Blinkend blad zonder enige beharing. Middelgrote zoete vruchten met uitgesproken abrikoosaroma. Waarschijnlijk de beste soort wat smaak betreft.

none

Prok: Grote enigszins platte vruchten. Blinkend blad zonder enige beharing. Ook de twijgen zijn zonder beharing.

none

K6: Grote ronde zéér zoete vruchten. Recente selectie.

g78

G78: De variëteit met de grootste bladeren , ovaal en redelijk diep ingesneden aan de bladvoet. Recente collectie.

spearhead

Spearhead: Middelgrote vruchten. Zéér langwerpig decoratief blad.

Diospyros kaki X Diospyros virginiana

rosseyanka_1

Rosseyanka = “Russian Beauty”: soortkruising tussen D.kaki en D.virginiana.ontwikkeld in Rusland. Stevig groeiende variëteit met afhangende takken. Vroegrijpende vruchten lijken op deze van D.kaki en smaken ook zo, maar zijn kleiner. Blad lijkt vooral op dit van D.virginiana. Zéér winterhard!!

Rosseyanka X D.kaki

nikitskaya

Nikitskaya Bordovaya = “Nikita’s Gift”: herkruising van Rosseyanka met D.kaki. Als jonge boom een zéér stevige groeier. Bladeren lijken vooral op D.kaki. Vruchten als D.kaki . zéér winterhard!!

Diospyros lotus

maalte_1

Maalte: Een vrouwelijke selectie met massa’s vruchten. Pas eetbaar als ze helemaal donker zijn, dan smaken ze naar dadels.

lotus_variegata_guillaume

Guillaume: Een unieke variëteit met gepanacheerd blad (wit,geel,groen gevlekt). De enige variëteit onder de Diospyros soorten met echt afwijkend markant blad . Een variëteit met zéér grote sierwaarde.
lotus_mannelijk Mannelijk : enkel mannelijke bloemen, sterk glimmende bladeren.